Std 7 Chapter 1 (Science)

 

 પાઠ આધારિત વિડીયો :

સ્વાધ્યાય પોથી 

 

પ્ર.1. સજીવોને ખોરાક લેવાની જરૂર શા માટે  છે?

જવાબ :

    ઘણા હેતુઓ માટે તમામ જીવોને ખોરાકની જરૂર છે:
(a) ખોરાકનું મુખ્ય કાર્ય વૃદ્ધિમાં મદદ કરવાનું છે.
(b) ખોરાક દોડવા, ચાલવા અથવા હાથ ઉંચો કરવા જેવી હલનચલન માટે ઊર્જા પ્રદાન કરે છે.
(c) શરીરના ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગોને બદલવા અને રિપેર કરવા માટે પણ ખોરાકની જરૂર છે.
(d) ખોરાક આપણને રોગો સામે લડવાની પ્રતિકારક શક્તિ આપે છે અને ચેપથી રક્ષણ આપે છે.

પ્ર.2 પરોપજીવી અને મૃતોપજીવીનો તફાવત આપો

ક્રમ	પરોપજીવી	મૃતોપજીવી
1	તે પોતાનું પોષણ સજીવ યજમાન વનસ્પતિ પાસેથી મેળવે છે	તે પોતાનું પોષણ મૃતવનસ્પતિ પાસેથી મેળવે છે
2	દા.ત. અમરવેલ	દા.ત. ફૂગ

પ્ર.3. પર્ણમાં સ્ટાર્ચની હાજરી કેવી રીતે ચકાસશો?

જવાબ:

         પાંદડામાં સ્ટાર્ચની હાજરી આયોડિન ટેસ્ટ દ્વારા ચકાસી શકાય છે. જ્યારે આપણે પાંદડામાંથી હરિતદ્રવ્યને આલ્કોહોલમાં ઉકાળીને દૂર કરીએ છીએ અને પછી આયોડિન દ્રાવણના 2 ટીપાં નાખીએ છીએ, ત્યારે તેનો રંગ વાદળી થઈ જાય છે તે સ્ટાર્ચની હાજરી સૂચવે છે.

પ્ર.4. લીલી વનસ્પતિમાં ખોરાક બનાવાની ક્રિયાનું ટૂંકમાં વર્ણન કરો.

જવાબ:

     લીલા છોડના પાંદડાઓમાં હરિતદ્રવ્ય હોય છે. સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં ખોરાક બનાવવા માટે પાંદડા C02 અને પાણીનો ઉપયોગ કરે છે.

Co2 +H2O ---> C6H12O6 +H2O

પ્રશ્ન.5. રેખાચિત્ર દ્વારા દર્શાવો કે ,'વનસ્પતિ ખોરાક માટેનો અદ્વિતીય સ્ત્રોત છે'.

પ્ર.6. ખાલી જગ્યા પૂરો:

(a) લીલી  વનસ્પતિ  સ્વયમપોસિ   કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ તેમના પોતાના ખોરાકનું સંશ્લેષણ કરે છે.

(b) વનસ્પતિ  દ્વારા બનાવાયેલ ખોરાક સ્ટાર્ચ તરીકે સંગ્રહિત થાય છે.

(c) પ્રકાશસંશ્લેષણમાં સૌર ઉર્જા હરિતદ્રવ્ય નામના રંગદ્રવ્ય દ્વારા પકડવામાં આવે છે.

(d) પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન વનસ્પતિ  કાર્બન ડાયોક્સાઇડ લે છે અને ઓક્સિજન છોડે છે.

પ્રશ્ન.7. નીચેના નામ આપો:

(i) પીળો, પાતળો અને દોરી જેવું પ્રકાંડ ધરાવતી                    પરોપજીવી  વનસ્પતિ  .

    અમરવેલ 

(ii) એક વનસ્પતિ  કે જેમાં પોષણના સ્વાયમપોષણ  અને પરપોષણ હોય છે.

    જંતુભક્ષી છોડ

(iii) પર્ણમા વાતવિનિમય જે છિદ્ર દ્વારા થાય છે તે.

    પર્ણરંધ્ર

પ્રશ્ન.8. સાચા જવાબ પર ટિક કરો:

(a) અમરવેલ એક ઉદાહરણ છે:

(i) સ્વયપોષી (ii) પરોપજીવી (iii) મ્રુતોપજીવી (iv) યજમાન

(b) આ વનસ્પતિ કિટકોને ફસાવે છે અને આરોગે છે:

(a) અમરવેલ (ii) જસૂદ {iii) કળશપર્ણ (iu) ગુલાબ

પ્રશ્ન 9 જોડ્કા જોડો

       

                A                            B(જવાબ)

          હરિતદ્રવ્ય                    પર્ણ

         નાઇટ્રોજન                    બેક્ટેરિયા

        અમરવેલ                        પરોપજીવી

        પ્રાણીઓ                        પરપોષી

            કિટકો                        કળશપર્ણ        

પ્રશ્ન.10. જો વિધાન સાચું હોય તો T' ને માર્ક કરો અને જો તે ખોટું હોય તો 'F':

(i) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન છોડવામાં આવે છે. F

(ii) જે વનસ્પતિ  પોતાના ખોરાકનું સંશ્લેષણ કરે છે તેને સેપ્રોટ્રોફ કહેવામાં આવે છે. 

F

(iii) પ્રકાશસંશ્લેષણનું ઉત્પાદન પ્રોટીન નથી.

T

(iv) પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન સૌર ઊર્જા રાસાયણિક ઊર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે. 

T

પ્ર.11.નીચેનામાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.

વનસ્પતિ નો કયો ભાગ પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે હવામાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ લે છે?

(i) મૂળરોમ (ii) પર્ણરંધ્ર (iii) પર્ણશિરા (iv) વજ્રપત્ર

પ્રશ્ન.12. નીચેનામાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:

વનસ્પતિ મુખ્યત્વે તેમના દ્વારા વાતાવરણમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ લે છે:

(i) મૂળ (ii) પ્રકાંડ (iii) ફૂલો (iv) પર્ણ

ધોરણ ૬ વિજ્ઞાન પાઠ ૨ આહારના ઘટકો

પાઠ આધારિત video 

સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નો 

1. આપણા ખોરકના મુખ્ય પોષક ઘટકોના નામ લખો :

        આપણા ખોરકના મુખ્ય પોષક ઘટકોના નામ           કાર્બોદિત,પ્રોટીન,ચરબી,વિટામિન તથા ખનીજ ક્ષાર છે.

2. નીચે આપેલાના નામ આપો:

(a) પોષક તત્વો જે મુખ્યત્વે આપણા શરીરને ઊર્જા આપે છે.

 કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ

(b) આપણા શરીરના વિકાસ અને જાળવણી માટે જરૂરી પોષક તત્વો.

 પ્રોટીન

(c) સારી દૃષ્ટિ જાળવવા માટે જરૂરી વિટામિન.

 વિટામિન એ

(d) એક ખનિજ જે આપણા હાડકાંને સ્વસ્થ રાખવા માટે જરૂરી છે.

 કેલ્શિયમ

3. બે એવા ખાધપદાર્થનું નામ આપો કે જેમાં નીચે આપેલ પોષક દ્રવ્ય પૂરતી માત્રામાં ઉપલબ્ધ હોય :

(a) ચરબી    

(a) ઘી, માખણ

(b) સ્ટાર્ચ

(b) કાચા બટેટા, ચોખા

(c) પાચક રેસા 

(c) પાલક, કોબી, ગાજર

(d) પ્રોટીન

(d) દૂધ, ઈંડું, માછલી, માંસ, કઠોળ.

4. જે નિવેદનો સાચા છે તેના પર (/) ટિક કરો, જે ખોટા છે તેને ક્રોસ કરો (X).

(a) માત્ર  ભાત ખાવાથી આપણે આપણા શરીરની પોષણની જરૂરિયાત પૂરી કરી શકીએ છીએ  

    ખોટું 

(b) સંતુલિત આહાર ખાવાથી ઉણપના રોગો અટકાવી શકાય છે. 

    ખરું 

(c) શરીર માટે સંતુલિત આહારમાં વિવિધ ખાદ્ય પદાર્થોનો સમાવેશ થવો જોઈએ. 

    ખરું 

(d)માત્ર  માંસ શરીરને તમામ પોષક તત્વો પૂરા પાડવા માટે પૂરતું છે.        ખોટું 

5. ખાલી જગ્યાઓ ભરો:

(a) ________ વિટામિન D ની ઉણપને કારણે થાય છે. 

(a) રિકેટ્સ

(b) _________ ની ઉણપ બેરી-બેરી તરીકે ઓળખાતા રોગનું કારણ બને છે.

(b) વિટામિન B1

(c) વિટામીન Cની ઉણપથી _______________ તરીકે ઓળખાતી બીમારી થાય છે.

(c) સ્કર્વી

(d) રાતાંધળાપણું આપણા ખોરાકમાં _______________ ની ઉણપને કારણે થાય છે.

(d) વિટામિન A

વર્ગ 6 ગણિત CHEPTER 2

 Ex 2.1

1.    10999 પછીની તરત આવતી  ત્રણ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ લખો.

ઉકેલ:

10999 પછીની ત્રણ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ 11000, 11001 અને 11002 છે.

2.    10001 પહેલા તરત આવતી ત્રણ પૂર્ણ સંખ્યાઓ લખો.

ઉકેલ:

10001 – 1 = 10000

10000 – 1 = 9999

9999 – 1 = 9998

તેથી, 10001 પહેલાની ત્રણ પૂર્ણ સંખ્યાઓ 10000, 9999 અને 9998 છે.

3.    સૌથી નાની પૂર્ણ સંખ્યા કઈ છે?

ઉકેલ:

0 એ સૌથી નાની પૂર્ણ સંખ્યા છે.

4.    32 અને 53 ની વચ્ચે કેટલી પૂર્ણ સંખ્યાઓ છે?

ઉકેલ:

32 અને 53 ની વચ્ચેની સંપૂર્ણ સંખ્યાઓ 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52 છે.

5.  નીચે આપેલી સંખ્યાઓના પછી તરત આવતી સંખ્યા લખો:
(a) 2440701

(a) 244070 પછીની સંખ્યા  244070 + 1 = 244071 છે

(b) 100199

(b) 100199 પછીની સંખ્યા 100199 + 1 = 100200 છે

(c) 1099999

(c) 1099999 પછીની સંખ્યા 1099999 + 1 = 1100000 છે

(d) 2345670

(d) 2345670 પછીની સંખ્યા 2345670 + 1 = 2345671 છે

6. નીચે આપેલી સંખ્યાની તરત પહેલાંની સંખ્યા લખો:

(a) 94

(a) 94 ની તરત પહેલાંની સંખ્યા  94 – 1 = 93 છે

(b) 10000

(b) 1000 તરત પહેલાંની સંખ્યા 10000 – 1 = 9999 છે

(c) 208090

(c) 208090 તરત પહેલાંની સંખ્યા 208090 -1 = 208089 છે

(d) 7654321

(d) 7654321 તરત પહેલાંની સંખ્યા 7654321 – 1 = 7654320 છે

7.સંખ્યાઓની નીચેની દરેક જોડીમાં, સંખ્યા રેખા પરની બીજી સંખ્યાની ડાબી બાજુએ કઈ પૂર્ણ સંખ્યા છે તે જણાવો. તેમની વચ્ચે યોગ્ય ચિહ્ન (>, <) વડે પણ લખો,

(a) 530, 503

અહી, 503 એ 530 કરતાં નાના  છે.

આથી, સંખયરેખા પર 530 ની ડાબી બાજુએ 503 હશે.

માટે , 503 < 530 અથવા 530 > 503

(b) 370, 307

અહી, 307 એ 370 કરતાં નાના છે.

આથી, સંખયરેખા પર 370 ની ડાબી બાજુએ 307 હશે.

માટે , 307< 370અથવા 370> 307

(c) 98765, 56789

અહી, 56789 એ 98765 કરતાં નાના છે.

આથી, સંખયરેખા પર 98765 ની ડાબી બાજુએ 56789 હશે.

માટે , 56789 < 98765 અથવા 98765 > 56789

(d) 9830415,10023001

અહી,9830415 એ 10023001 કરતાં નાના છે.

આથી, સંખયરેખા પર 10023001 ની ડાબી બાજુએ 9830415 હશે.

માટે , 9830415 < 10023001 અથવા 10023001 > 9830415 

8. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું (T) અને કયું ખોટું (F) છે?

(a) શૂન્ય એ સૌથી નાની પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે.    F

(b) 400 એ 399 નો પુરોગામી છે.                     F

(c) શૂન્ય એ સૌથી નાની પૂર્ણ સંખ્યા છે.            T

(d) 600 એ 599 નો અનુગામી છે.                       T

(e) બધી પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓ પૂર્ણ સંખ્યાઓ છે.    T

(f) બધી પૂર્ણ સંખ્યાઓ કુદરતી સંખ્યાઓ છે.    F

(g) બે-અંકની સંખ્યાનો પુરોગામી ક્યારેય સિંગલ-અંકનો નંબર નથી હોતો.    F

(h) 1 એ સૌથી નાની પૂર્ણ સંખ્યા છે.    F

(i) કુદરતી નંબર 1 નો કોઈ પુરોગામી નથી.    T

(j) સંપૂર્ણ સંખ્યા 1 નો કોઈ પુરોગામી નથી.    F

(k) આખી સંખ્યા 13 11 અને 12 ની વચ્ચે છે.    F

(l) સંપૂર્ણ સંખ્યા 0 નો કોઈ પુરોગામી નથી.    T    

(m) બે-અંકની સંખ્યાનો અનુગામી હંમેશા બે-અંકની સંખ્યા હોય છે.     F

 

Ex 2.2

યોગ્ય ગોઠવણી દ્વારા સરવાળો શોધો:
(a) 837 + 208 + 363

ઉકેલ:

 837 + 208 + 363

 = (837 + 363) + 208

= 1200 + 208 

= 1408

(b) 1962 + 453, + 1538 + 647

ઉકેલ:

 1962 + 453 + 1538 + 647

= (1962 + 1538) + (453 + 647)

= 3500 + 1100

 = 4600

2.સંખ્યાઓને યોગ્ય રીતે ગોઠવી ગુણાકાર કરો.

(a) 2 x 1768 x 50

         2 x 1768 x 50

     = (2 x 50) x 1768

     = 176800

(b) 4 x 166 x 25

    4 x 166 x 25 

= 166 x (25 x 4)

 = 166 x 100

 = 16600

(c) 8 x 291 x 125

8 x 291 x 125

 = (8 x 125) x 291 

= 1000 x 291

 = 291000

(d) 625 x 279 x 16

 625 x 279 x 16

 = (625 x 16) x 279 

= 10000 x 279 

= 2790000

(e) 285 x 5 x 60

 285 x 5 x 60 

= 285 x (5 x 60) 

= 285 x 300 = (300 – 15) x 300

 = 300 x 300 – 15 x 300 

= 90000 – 4500 

= 85500

(f) 125 x 40 x 8 x 25

 125 x 40 x 8 x 25 

= (125 x 8) x (40 x 25)

 = 1000 x 1000 

= 1000000

3.કિમત શોધો.

(a) 297 x 17 + 297 x 3

            297 x 17 x 297 x 3

        = 297 x (17 + 3)

        = 297 x 20 

        = 297 x 2 x 10

        = 594 x 10 

        = 5940

(b) 54279 x 92 + 8 x 54279

         54279 x 92 + 8 x 54279 

      = 54279 x (92 + 8)

      = 54279 x 100 

      = 5427900

(c) 81265 x 169 – 81265 x 69

        81265 x 169 – 81265 x 69

     = 81265 x (169 – 69)

     = 81265 x 100 = 8126500

(d) 3845 x 5 x 782 + 769 x 25 x 218

   3845 x 5 x 782 + 769 x 25 x 218 

= 3845 x 5 x 782 + 769 x 5 x 5 x 218

= 3845 x 5 x 782 + (769 x 5) x 5 x 218

= 3845 x 5 x 782 + 3845 x 5 x 218

= 3845 x 5 x 782 + 3845 x 5 x 218

= 3845 x 5 x (782 + 218)

= 3845 x 5 x 1000

= 19225 x 1000

= 19225000

યોગ્ય ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરીને ગુણાકાર કરો.

(a) 738 x 103

     738 x 103 

  = 738 x (100 + 3)

  = 738 x 100 + 738 x 3 

  = 73800 + 2214 

  = 76014

(b) 854 x 102

   854 x 102 

= 854 x (100 + 2)

= 854 x 100 + 854 x 2 

= 85400 + 1708 = 87108

(c) 258 x 1008

    258 x 1008 

= 258 x (1000 + 8)

= 258 x 1000 + 258 x 8 

= 258000 + 2064 

= 260064

(d) 1005 x 168

    1005 x 168

 = (1000 + 5) x 168

= 1000 x 168 + 5 x 168 

= 168000 + 840

 = 168840

 5. સોમવારે એક ટેક્સીડ્રાઈવરે તેની કારની પેટ્રોલ ટાંકીમાં 40 લિટર પેટ્રોલ ભર્યું. બીજા દિવસે, તેણે ટાંકીમાં 50 લિટર પેટ્રોલ ભર્યું. જો પેટ્રોલની કિંમત ₹65 પ્રતિ લિટર છે, તો તેણે પેટ્રોલ પર કેટલો ખર્ચ કર્યો?

ઉકેલ:

સોમવારે ભરેલું પેટ્રોલ = 40 લિટર

પેટ્રોલની કિંમત = ₹65 પ્રતિ લિટર

મંગળવારે ભરેલું પેટ્રોલ = 50 લિટર

પેટ્રોલની કિંમત = ₹65 પ્રતિ લિટર

∴ કુલ નાણાં ખર્ચવામાં આવ્યા

= ₹(40 x 65 + 50 x 65 )

= ₹(40 + 50) x 65 = ₹90 x 65 = ₹5850

6.એક વિક્રેતા સવારે 32 લિટર અને સાંજે 68 લિટર દૂધ હોટલને સપ્લાય કરે છે. જો દૂધની કિંમત ₹45 પ્રતિ લિટર છે, તો વિક્રેતાને પ્રતિ દિવસ કેટલા પૈસા બાકી છે?

ઉકેલ:

સવારે પુરું પાડવામાં આવેલ દૂધ = 32 લિટર

દૂધની કિંમત = ₹45 પ્રતિ લિટર

સાંજે પુરું પાડવામાં આવેલ દૂધ = 68 લિટર

દૂધની કિંમત = ₹45 પ્રતિ લિટર

∴ વિક્રેતાને ચૂકવેલ નાણાં

= ₹ (32 x 45 + 68 x 45)

= ₹(32 + 68) x 45

= ₹100 x 45

= ₹4500

 7.નીચેની સંખ્યાઓને યોગ્ય જોડકામા જોડો

(i) 425 x 136 = 425 x (6 + 30 + 100)

(ii) 2 x 49 x 50 = 2 x 50 x 49

(iii) 80 + 2005 + 20 = 80 + 20 + 2005

(a)ગુણાકારના ક્રમનો ગુણધર્મ

(b)સરવાળાના ક્રમનો ગુણધર્મ

(c)ગુણાકારનુ સરવાળા પર વિભાજન

આથી (i) ↔ (c), (ii) ↔ (a) અને (iii) ↔ (b)

Ex 2.3

1.નીચેનામાંથી કોનો જવાબ શૂન્ય નથી:

(a) 1 + 0

         1 + 0 = 1 ≠ 0, શૂન્ય નથી.

(b) 0 x 0

         0 x 0 = 0, શૂન્ય દર્શાવે છે

(c) 0/2

         0/2 = 0, શૂન્ય દર્શાવે છે.

(d) (10−10)/2

        (10−10)/2 = 0/2 = 0 શૂન્ય દર્શાવે છે.

 2.જો બે પૂર્ણ સંખ્યાઓનો ગુણાંક શૂન્ય હોય, તો શું આપણે કહી શકીએ કે તેમાંથી એક અથવા બંને શૂન્ય હશે? ઉદાહરણો દ્વારા સમર્થન આપો.

ઉકેલ:

હા, 

ઉદાહરણો:

5 x 0 = 0

0 x 8 = 0

0 x 0 = 0

3.જો બે પૂર્ણ સંખ્યાઓનો ગુણાંક 1 હોય, તો શું આપણે કહી શકીએ કે તેમાંથી એક અથવા બંને 1 હશે? ઉદાહરણો દ્વારા સમર્થન આપો.

ઉકેલ:

આ ત્યારે જ સાચું છે, જ્યારે દરેક સંખ્યા 1 હોય.

1 x 1 = 1

વિભાજનના ગુણ્ધર્મનો ઉપયોગ કરીને શોધો:

(a) 728 x 101

     728 x 101 

= 728 x (100 + 1)

= 728 x 100 + 728 x 1

= 72800 + 728

= 73528

(b) 5437 x 1001

     5437 x 1001 = 5437 x (1000 + 1)

= 5437 x 1000 + 5437 x 1

= 5437000 + 5437

= 5442437

(c) 824 x 25

    824 x 25 = 824 x (20 + 5)

= 824 x 20 + 824 x 5

= 16480 + 4120

= 20600

(d) 4275 x 125

    4275 x 125 = 4275 x (100 + 20 + 5)

= 4275 x 100 + 4275 x 20 + 4275 x 5

= 427500 + 85500 + 21375

= 534375

(e) 504 x 35

    504 x 35 = 35 x (500 + 4)

= 504 x 35 + 35 x 500 + 35 x 4

= 17500 + 140

= 17640

5.પેટર્નનો અભ્યાસ કરો:

1 x 8 + 1= 9

12 x 8 + 2 = 98

123 x 8 + 3 = 987

1234 x 8 + 4 = 9876

12345 x 8 + 5 = 98765

આગળના બે પગલાં લખો. શું તમે કહી શકો છો કે પેટર્ન કેવી રીતે કામ કરે છે?

ઉકેલ:

પગલું I: 123456 x 8 + 6 = 987654

પગલું II: 1234567 x 8 + 7 = 9876543

ધોરણ 6 ગણિત chepter 1 સંખ્યા પરિચય

 Ex 1.1  

પ્રશ્ન 1.ખાલી જગ્યા પૂરો:

(a) 1 લાખ = ………….. દસ હજાર.

(b) 1 મિલિયન = ………… લાખ હજાર.

(c) 1 કરોડ = ……………… દસ લાખ.

(d) 1 કરોડ = ………… મિલિયન.

(e) 1 મિલિયન = ………… લાખ.

ઉકેલ:

(a) 1 લાખ = દસ દસ હજાર.

(b) 1 મિલિયન = દસ લાખ.

(c) 1 કરોડ = દસ દસ લાખ

(d) 1 કરોડ = દસ મિલિયન

(e) 1 મિલિયન = દસ લાખ

 પ્રશ્ન 2.અલ્પવિરામ યોગ્ય રીતે મૂકો અને અંકો લખો:

(a) સિત્તેર લાખ સિત્તેર હજાર ત્રણસો સાત.

(b) નવ કરોડ પાંચ લાખ એકતાલીસ.

(c) સાત કરોડ બાવન લાખ એકવીસ હજાર ત્રણસો બે.

(d) અઠ્ઠાવન મિલિયન ચારસો તવીસ હજાર બેસો બે.

(e) ત્રેવીસ લાખ ત્રીસ હજાર દસ.

ઉકેલ:

(a) 70,70,307

(b) 9,05,00,041

(c) 7,52,21,302

(d) 5,84,23,202

(e) 23,30,010.

 પ્રશ્ન 3.અલ્પવિરામ યોગ્ય રીતે દાખલ કરો અને ભારતીય સંખ્યા પદ્ધતિ અનુસાર નામો લખો:

(a) 87595762

(b) 8546283

(c) 99900046

(d) 98432701

ઉકેલ:

(a) 8,75,95,762 (આઠ કરોડ સિત્તેર લાખ પંચાવન હજાર સાતસો બાંસઠ)

(b) 85,46,283 (પચાસી લાખ છતાલીસ હજાર બેસો ત્રેયાસી)

(c) 9,99,00,046 (નવ કરોડ ઓગણ લાખ છતાલીસ)

(d) 9,84,32,701 (નવ કરોડ ચોર્યાસી લાખ બત્રીસ હજાર સાતસો એક)

 પ્રશ્ન 4.અલ્પવિરામ યોગ્ય રીતે દાખલ કરો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંખ્યાની સિસ્ટમ અનુસાર નામો લખો:

(a) 78921092

(b) 7452283

(c) 99985102

(d) 48049831

ઉકેલ:

(a) 78,921,092 (સિત્તેર મિલિયન નવસો એકવીસ હજાર બાવાણું)

(b) 7,452,283 (સાત મિલિયન ચારસો બાવન હજાર બેસો ત્રેયાસી)

(c) 99,985,102 (99,985,102)

(d) 48,049,831 (અડતાલીસ મિલિયન ઓગણચાલીસ હજાર આઠસો એકત્રીસ)

Ex 1.2 

એક શાળામાં ચાર દિવસ માટે પુસ્તક પ્રદર્શન યોજાયું હતું. પ્રથમ, બીજા, ત્રીજા અને અંતિમ દિવસે કાઉન્ટર પર વેચાયેલી ટિકિટોની સંખ્યા અનુક્રમે 1094, 1812, 2050 અને 2751 હતી. ચારેય દિવસે વેચાયેલી કુલ ટિકિટોની સંખ્યા શોધો.

ઉકેલ:

પ્રથમ દિવસે વેચાયેલી ટિકિટની સંખ્યા = 1094

બીજા દિવસે વેચાયેલી ટિકિટની સંખ્યા = 1812

ત્રીજા દિવસે વેચાયેલી ટિકિટની સંખ્યા = 2050

અંતિમ દિવસે વેચાયેલી ટિકિટની સંખ્યા = 2751

∴ ચારેય દિવસે વેચાયેલી ટિકિટની કુલ સંખ્યા = 1094 + 1812 + 2050 + 2751 = 7,707.

 પ્રશ્ન 2.શેખર એક પ્રખ્યાત ક્રિકેટ ખેલાડી છે. તેણે અત્યાર સુધી ટેસ્ટ મેચોમાં 6980 રન બનાવ્યા છે. તે 10,000 રન પૂરા કરવા ઈચ્છે છે. તેને હજુ કેટલા રનની જરૂર છે?

ઉકેલ:

શેખરે અત્યાર સુધીમાં 6980 રન બનાવ્યા છે

તે 10,000 રન પૂરા કરવા ઈચ્છે છે.

તેથી તેના માટે જરૂરી કુલ રનની સંખ્યા = 10,000 - 6980 = 3020 રન

 પ્રશ્ન 3.ચૂંટણીમાં, સફળ ઉમેદવારે 5,77,500 મતો નોંધાવ્યા અને તેના નજીકના હરીફને 3,48,700 મત મળ્યા. સફળ ઉમેદવાર કેટલા માર્જિનથી ચૂંટણી જીત્યો?

ઉકેલ:

સફળ ઉમેદવાર દ્વારા મેળવેલા મતોની સંખ્યા = 5,77,500

તેના નજીકના હરીફ દ્વારા મેળવેલ મતોની સંખ્યા = 3,48,700

તેથી, ચૂંટણી જીતવા માટે મતોનું માર્જિન 

= 5,77,500 – 3,48,700 

= 2,28,800

 પ્રશ્ન 4.કીર્તિ બુકસ્ટોરે જૂનના પ્રથમ સપ્તાહમાં ₹2,85,891 અને મહિનાના બીજા સપ્તાહમાં ₹4,00,768ના પુસ્તકોનું વેચાણ કર્યું હતું. એકસાથે બે અઠવાડિયા માટે કેટલું વેચાણ થયું? કયા સપ્તાહમાં વધુ વેચાણ થયું અને કેટલું થયું?

ઉકેલ:

જૂનના પ્રથમ સપ્તાહમાં ₹2,85,891ના પુસ્તકોનું વેચાણ થયું હતું

મહિનાના બીજા સપ્તાહમાં ₹4,00,768ના પુસ્તકોનું વેચાણ થયું હતું

તેથી, એકસાથે બે અઠવાડિયામાં પુસ્તકોનું કુલ વેચાણ

= ₹2,85,891 + ₹4,00,768 = ₹6,86,659

મહિનાના બીજા સપ્તાહમાં પુસ્તકોનું વેચાણ વધુ થયું હતું.

પુસ્તકોના વેચાણમાં તફાવત

= ₹4,00,768 – ₹2,85,891 = ₹1,14,877

આથી, જૂનના બીજા સપ્તાહમાં પુસ્તકોનું વેચાણ ₹1,14,877 વધુ હતું.

 પ્રશ્ન 5.6, 2, 7, 4, 3 દરેક અંકોનો ઉપયોગ કરીને ફક્ત એક જ વાર લખી શકાય તેવી સૌથી મોટી અને સૌથી ઓછી સંખ્યા વચ્ચેનો તફાવત શોધો.

ઉકેલ:

આપેલ અંકો 6, 2, 7, 4, 3 છે

સૌથી મોટી સંખ્યા = 76432

ન્યૂનતમ સંખ્યા = 23467

તેથી, તફાવત = 76432 – 23467 = 52,965

 પ્રશ્ન 6.એક મશીન, સરેરાશ, દિવસમાં 2,825 સ્ક્રૂ બનાવે છે. જાન્યુઆરી, 2006ના મહિનામાં તેણે કેટલા સ્ક્રૂ બનાવ્યા?

ઉકેલ:

એક દિવસમાં ઉત્પાદિત સ્ક્રૂની સંખ્યા = 2,825.

જાન્યુઆરી મહિનામાં ઉત્પાદિત સ્ક્રૂની સંખ્યા = 31 x 2825 = 87,575

 પ્રશ્ન 7.એક વેપારી પાસે તેની પાસે ₹78,592 હતા. તેણીએ ₹1200 માં 40 રેડિયો સેટ ખરીદવાનો ઓર્ડર આપ્યો. ખરીદી પછી તેની પાસે કેટલા પૈસા રહેશે?

ઉકેલ:

વેપારી પાસે નાણાંની રકમ = ₹78,592

રેડિયો સેટની સંખ્યા = 40

એક રેડિયો સેટની કિંમત = ₹1200

તેથી, 40 રેડિયો સેટની કિંમત = ₹1200 x 40 = ₹48,000

વેપારી પાસે બાકીના પૈસા = ₹78,592 – ₹48000 = ₹30,592

તેથી, રેડિયો સેટ ખરીદ્યા પછી ₹30,592 ની રકમ તેની પાસે રહેશે.

પ્રશ્ન 8.વિદ્યાર્થીએ 56 વડે ગુણાકાર કરવાને બદલે 7236 ને 65 વડે ગુણાકાર કર્યો. તેનો જવાબ સાચા જવાબ કરતા કેટલા વડે મોટો હતો?

ઉકેલ:

વિદ્યાર્થીએ 56 વડે ગુણાકાર કરવાને બદલે 7236 ને 65 વડે ગુણ્યા છે.

બે ગુણાકાર વચ્ચેનો તફાવત = (65 – 56) x 7236 = 9 x 7236 = 65124

(આપણે બંનેનો ગુણાકાર કરવાની જરૂર નથી)

તેથી, સાચા જવાબ કરતાં મોટો જવાબ 65,124 છે.

 પ્રશ્ન 9.શર્ટને સ્ટીચ કરવા માટે, 2 મીટર 15 સેમી કાપડની જરૂર છે. 40 મીટર કાપડમાંથી કેટલા શર્ટ ટાંકા કરી શકાય અને કેટલું કપડું બચશે?

ઉકેલ:

કાપડની કુલ લંબાઈ = 40 m = 40 x 100 cm = 4000 cm.

શર્ટને સ્ટીચ કરવા માટે જરૂરી કાપડ = 2 m 15 cm = 2 x 100 + 15 cm = 215 cm

તેથી, ટાંકાવાળા શર્ટની સંખ્યા = 4000/215

તેથી, ટાંકાવાળા શર્ટની સંખ્યા = 18 અને બાકીનું કાપડ = 130 સેમી = 1 મીટર 30 સે.મી.

 પ્રશ્ન 10.દવા બોક્સમાં પેક કરવામાં આવે છે, દરેકનું વજન 4 કિલો 500 ગ્રામ છે. 800 કિલોથી વધુ વહન ન કરી શકે તેવી વાનમાં આવા કેટલા બોક્સ લોડ કરી શકાય?

ઉકેલ:

એક બોક્સનું વજન = 4 કિલો 500 ગ્રામ = 4 x 1000 + 500 = 4500 ગ્રામ

અને 800 કિગ્રા = 800 x 1000 = 800000 ગ્રામ

તેથી, વાનમાં 177 બોક્સ જ લોડ કરી શકાય છે.

 પ્રશ્ન 11.શાળા અને વિદ્યાર્થીના ઘર વચ્ચેનું અંતર 1 કિમી 875 મીટર છે. દરરોજ તે બંને રસ્તે ચાલે છે. તેણીએ છ દિવસમાં કવર કરેલ કુલ અંતર શોધો.

ઉકેલ:

શાળા અને ઘર વચ્ચેનું અંતર = 1 કિમી 875 મીટર = (1000 + 875) મીટર = 1875 મીટર.

વિદ્યાર્થી દ્વારા બંને રીતે મુસાફરી કરેલું અંતર = 2 x 1875 = 3750 મીટર

6 દિવસમાં મુસાફરી કરેલ અંતર = 3750 m x 6 – 22500 m = 22 km 500 m.

તેથી, કુલ અંતર છ દિવસમાં આવરી લેવામાં આવ્યું = 22 કિમી 500 મીટર.

 પ્રશ્ન 12.એક વાસણમાં 4 લિટર અને 500 મિલી દહીં હોય છે. દરેક 25 એમએલ ક્ષમતા કેટલા ચશ્મામાં ભરી શકાય? 

ઉકેલ:

એક વાસણમાં દહીંનો જથ્થો = 4 1 500 mL = (4 x 1000 + 500) mL = 4500 mL.

1 ગ્લાસની ક્ષમતા = 25 એમએલ

તેથી ચશ્માની સંખ્યા = 4500/25 = 180

Ex 1.3 

પ્રશ્ન 1.સામાન્ય નિયમનો ઉપયોગ કરીને નીચેનામાંથી દરેકનો અંદાજ કાઢો:
(a) 730 + 998
(b) 796 - 314
(c) 12,904 + 2,888
(d) 28,292 – 21,496
સરવાળા, બાદબાકી અને તેમના પરિણામના અંદાજના આવા વધુ દસ ઉદાહરણો બનાવો.

ઉકેલ:

(a) 730 + 998

    730 નું 100 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 700 

    998 નું 1000 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 1000 

    ∴ 730 + 998 = 700 + 1000 = 1700

(b) 796 - 314

    796 નું 100 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 800 

    314 નું 100 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 300 

    ∴ 796 – 314 = 800 – 300 = 500

(c) 12,904 + 2,888

    12,904 નું 10,000 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 13,000  

    2,888  નું 1000 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 3000 

    ∴ 12,904 + 2,888 = 13000 + 3000 = 16000

(d) 28,292 – 21,496

    28,292 નું 10,000 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 28,000 

    21,496 નું 10,000 ના આધારે આસનનમૂલ્ય 21,000 

∴ 28,292 – 21,496 = 28,000 – 21,000 = 7,000

ઉદાહરણ 1: 1210 + 2365 = 1200 + 2400 = 3600

ઉદાહરણ 2: 3853 + 6524 = 4000 + 7000 = 11,000

ઉદાહરણ 3: 8752 – 3654 = 9,000 – 4,000 = 5,000

ઉદાહરણ 4: 4538 – 2965 = 5,000 – 3,000 = 2,000

ઉદાહરણ 5: 1927 + 3185 = 2000 + 3,000 = 5,000

ઉદાહરણ 6: 3258 – 1698 = 3000 – 2000 = 1,000

ઉદાહરણ 7: 8735 + 6232 = 9000 + 6000 = 15,000

ઉદાહરણ 8: 1038 – 1028 = 1000 – 1000 = 0

ઉદાહરણ 9: 6352 + 5830 = 6,000 + 6,000 = 12,000

ઉદાહરણ 10: 9854 – 6385 = 10,000 – 6000 = 4,000

 પ્રશ્ન 2.કાચો અંદાજ આપો (નજીકના સો ના સ્થાન  સુધી અને નજીકના દસ ના સ્થાન  સુધી ):
(a) 439 + 334 + 4,317
(b) 1,08,734-47,599
(c) 8,325-491
(d) 4,89,348-48,365
આવા ચાર ઉદાહરણો બનાવો:

ઉકેલ:

(a)439 + 334 + 4,317

(i) કાચો અંદાજ (નજીકના સો ના સ્થાન સુધી )

439 + 334 + 4,317 = 400 + 300 + 4300 = 5,000

(ii) કાચો અંદાજ (નજીકના દસ ના સ્થાન સુધી )

439 + 334 + 4317 = 440 + 330 + 4320 = 5090.

(b) 1,08,734 – 47,599

(i) કાચો અંદાજ (નજીકના સો ના સ્થાન સુધી )

1,08,734 – 47,599 = 1,08,700 – 47,600 = 61,100

(ii) કાચો અંદાજ (નજીકના દસ ના સ્થાન સુધી )

1,08,734 – 47,599 = 1,08,730 – 47,600 = 61,130.

(c) 8325 – 491

(i) કાચો અંદાજ (નજીકના સો ના સ્થાન સુધી )

8325 – 491 = 8300 – 500 = 7800

(ii) કાચો અંદાજ (નજીકના દસ ના સ્થાન સુધી )

8325 – 491 = 8330 – 490 = 7840.

(d) 4,89,348 – 48,365

(i) કાચો અંદાજ (નજીકના સો ના સ્થાન સુધી )

4,89,348 – 48,365 = 4,89,300 – 48,400 = 4,40,900

(ii) કાચો અંદાજ (નજીકના દસ ના સ્થાન સુધી )

4,89,348 – 48,365 = 4,89,350 – 48,370 = 4,40,980

ઉદાહરણ 1:

384 + 562

ઉકેલ:

(i) કાચો અંદાજ (નજીકના સો ના સ્થાન સુધી )

384 + 562 = 400 + 600

= 1,000

(ii) કાચો અંદાજ (નજીકના દસ ના સ્થાન સુધી )

384 + 562 = 380 + 560

= 940

ઉદાહરણ 2:

8765 – 3820

ઉકેલ:

(i) કાચો અંદાજ (નજીકના સો ના સ્થાન સુધી )

8765 – 3820 = 8800 – 3900

= 4900

(ii) કાચો અંદાજ (નજીકના દસ ના સ્થાન સુધી )

8765 – 3820 = 8770 – 3820

= 4950

 પ્રશ્ન 3.સામાન્ય નિયમનો ઉપયોગ કરીને નીચેના ઉત્પાદનોનો અંદાજ કાઢો:

(a) 578 x 161

(b)5281 x 3491

(c) 1291 x 592

(d) 9250 x 29

આવા વધુ ચાર ઉદાહરણો બનાવો.

ઉકેલ:

(a) 578 x 161 = 600 x 200 = 1,20,000

(b) 5281 x 3491 = 5000 x 3000 = 1,50,00,000

(c) 1291 x 592 = 1300 x 600 = 7,80,000

(d) 9250 x 29 = 9000 x 30 = 2,70,000

ઉદાહરણ 1.

382 x 1062

ઉકેલ:

382 x 1062 = 400 x 1000 = 4,00,000

ઉદાહરણ 2.

6821 x 1291

ઉકેલ:

6821 x 1291 = 7000 x 1000 = 70,00,000

ઉદાહરણ 3.

3858 x 9350

ઉકેલ:

3858 x 9350 = 4000 x 9000 = 3,60,00,000

ઉદાહરણ 4.

3405 x 7502

ઉકેલ:

3405 x 7502 = 3000 x 8000 = 2,40,00,000

પ્રકરણ 2 ખોરાકના ઘટકો

 

પ્રકરણ 2 ખોરાકના ઘટકો

         તે ખોરાકની સરખામણી અને અમુક ખોરાકના પ્રમાણને સમજાવે છે. આ સાથે, આ પ્રકરણ આપણા શરીરમાં વિવિધ ખાદ્ય ઘટકોની અસરો અને સંતુલિત આહાર કેવી રીતે વિકસાવવો તે સમજાવે છે. પ્રકરણની શરૂઆત આપણે રોજ જે વિવિધ ખોરાક ખાઈએ છીએ જેમ કે ભાત, ચપાતી, સલાડ, સબઝી વગેરેનો પરિચય આપીને થાય છે. આ પ્રકરણ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ, પોષક તત્વો, ચરબી, પ્રોટીન વગેરે જેવા વિવિધ શબ્દોનો પણ પરિચય કરાવે છે.

આ પાઠની pdf

SSA નો આ પાઠનો વિડીયો

સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નો

વિટામીન ચાર્ટ

ઓનલાઇન ગેમ